Środkowy Portyk Południowy (Portyk Puntu)

Środkowy Portyk Południowy znajduje się w południowej części Środkowego Tarasu świątyni milionów lat Hatszepsut w Deir el-Bahari. Nazywany jest często Portykiem Puntu, co wynika z faktu, że ściany portyku ozdobiono najobszerniejszymi znanymi do tej pory przedstawieniami wyprawy do krainy Punt, którą Hatszepsut zorganizowała w dziewiątym roku panowania Thotmesa III. Reliefy z Portyku Puntu po raz pierwszy opublikowane zostały jeszcze w roku 1877 przez Auguste’a Mariette’a. Wyjątkowe i niepowtarzalne przedstawienia, w tym słynna „królowa Puntu”, szybko stały się sławne nie tylko wśród egiptologów, ale także wśród szerszej publiczności, co w dużej mierze przyczyniło się do kradzieży niektórych bloków ze ściany południowej (część znajduje się obecnie w muzeach w Kairze, Londynie i Brukseli, pozostałych do dzisiaj nie odnaleziono). Na ponowną publikację reliefów ze Środkowego Portyku Południowego trzeba było poczekać aż do roku 1898, kiedy to ukazał się trzeci tom monumentalnego dzieła Édouarda Naville’a z rysunkami Howarda Cartera.
Środkowy Portyk Południowy, podobnie jak jego północny odpowiednik, składa się z dwóch rzędów jedenastu filarów dekorowanych przedstawieniami Hatszepsut i Thotmesa III w towarzystwie Amona. Na wewnętrznych ścianach portyku ukazano natomiast sceny odnoszące się do wyprawy do Puntu.
Na ścianie południowej ukazano spotkanie egipskiej ekspedycji pod wodzą Nehesa ze starszyzną Puntu, której przewodzą Parahu oraz jego żona Iti (zwana „królową Puntu”). Obecnie oryginalny blok z przedstawieniem „królowej Puntu” znajduje się w Muzeum Egipskim w Kairze, w ścianie natomiast zastąpiono go kopią. Południowa ściana portyku przedstawia również krajobraz Puntu: domy, w jakich zamieszkiwali mieszkańcy tej krainy, oraz występujące w niej zwierzęta: żyrafy, pawiany i nosorożce. Na uwagę zasługują również szczegółowe przedstawienia fauny wodnej (rzecznej i morskiej), ukazane na południowej oraz na zachodniej ścianie portyku. Wschodni kraniec południowej ściany zdobi fragmentarycznie zachowana inskrypcja opisująca wysłanie do Puntu granitowego posągu przedstawiającego Hatszepsut w towarzystwie Amona-Ra.
Ściana zachodnia rozpoczyna się przedstawieniem procesji mieszkańców Puntu niosących dary dla faraona (w górnym rejestrze), załadunek darów na statki (w środkowym rejestrze) oraz podróż wszystkich pięciu statków z powrotem do Teb (w dolnym rejestrze). W dalszej części przedstawiono scenę prezentacji przywiezionych towarów przed Hatszepsut. Wśród darów przywiezionych z Puntu dostrzec można zarówno rośliny (drzewa balsamowca) i zwierzęta (panterę, gepardy, żyrafę), jak i rozmaite cenne towary (heban, złoto, elektron). Następnie ukazano scenę ważenia i odmierzania różnego rodzaju dóbr przywiezionych z Puntu. Ważenia dokonują bóstwa (Dedun, Horus, Seszat i Thot), odmierzania zaś – królewscy urzędnicy pod wodzą Dżehutiego. W dalszej części ukazano Hatszepsut (której wizerunek został w późniejszym czasie skuty i zastąpiony przedstawieniem sześciu sztandarów) i Thotmesa III, składających ofiarę świętej barce Amona niesionej przez grupę kapłanów. Przedstawienia ze ściany zachodniej zamyka scena ukazująca siedzącego na tronie Amona i stojącej przed nim Hatszepsut. Scenie tej towarzyszy obszerny tekst, w którym król bogów wyraża swoje uznanie wobec dokonań Hatszepsut. Wizerunek władczyni i towarzyszący scenie tekst został skuty z rozkazu Thotmesa III, natomiast wizerunek Amona został zniszczony z rozkazu Achenatona, następnie odrestaurowany przez Ramzesa II.
Na ścianie północnej natomiast ukazano siedzącą na tronie Hatszepsut w koronie atef, przed którą stoją trzej urzędnicy: Nehes, dowódca wyprawy do Puntu, Senenmut oraz symboliczne przedstawienie pozostałych urzędników królewskich. W wielkiej inskrypcji towarzyszącej całej scenie Hatszepsut ogłasza swym urzędnikom decyzję o zorganizowaniu wyprawy do Puntu. Wizerunek Hatszepsut i jej urzędników, jak również tekst towarzyszący całej scenie, zostały w późniejszych czasach skute na rozkaz Thotmesa III.
W sezonie 2014/2015 rozpoczęto nową dokumentację scen ze Środkowego Portyku Południowego, dzięki czemu możliwe będzie przygotowanie nowej publikacji reliefów z tej części świątyni Hatszepsut uwzględniającej nie tylko różne fazy dekoracji portyku, ale także jego znaczenie zarówno w obrębie samej świątyni, jak i w ideologii władzy królewskiej Hatszepsut.

 

 


Opracował: Filip Taterka